Üç yılda bir aynı kriz: İnekler kesiliyor, süt fiyatı artıyor

Üretici zarar ediyor, damızlık hayvanlar kesime gidiyor. Süt üretimi azalıyor, fiyatlar tırmanıyor. Bu kısır döngü iki- üç yılda bir kendini tekrar ederken üretici Abdullah Şimşek ile TÜSEDAD Başkanı Müslüm Doğru, tekreferans.com'a yaptıkları değerlendirmede sorunun yalnızca süt fiyatı değil, plansız üretim, yüksek maliyetler ve bozulan piyasa dengesi olduğuna dikkat çekti.

2024'te yaklaşık 22,4 milyon ton olan çiğ süt üretimi, 2025'te yüzde 4,9 azalarak 21 milyon 379 bin tona geriledi. Üretimdeki düşüş, piyasada arz sıkışıklığını artırırken fiyatların da yukarı yönlü hareket etmesine neden oldu. 2023'te Ulusal Süt Konseyi'nin litre başına 11,50 TL seviyelerinde açıkladığı çiğ süt tavsiye fiyatı, 2024'te 20,85 TL'ye yükseldi. 2026 yılı başında 22,22 TL olarak açıklanan tavsiye fiyatı, mayıs ayında üreticinin eline net 24,30 TL geçecek şekilde yeniden güncellendi. Üretimdeki gerileme, piyasanın yaz aylarına daha düşük stokla girmesine neden olurken, fiyat artışlarını da hızlandırdı ve çiğ süt fiyatı litrede 30TL'yi gördü.

YAZ GELMEDEN 32 TL'Yİ AŞTI

Ödemişli süt üreticisi Abdullah Şimşek yaşanan tablonun sürpriz olmadığını belirtirken "Ödemiş'te yaz aylarında üretici fiyatının 30 liraya çıkacağını öngörmüştük. Şu an 32 TL seviyesinde fatura kesen çiftlikler var. Temmuz, ağustos ve eylül aylarında ise her ay en az 1 liralık yeni artış bekliyoruz. Yaz sonu sütün litre fiyatı 35 TL'yi görebilir" dedi. Süt üreticisi olarak Türkiye'de yaklaşık her üç yılda bir aynı sürecin yaşandığı öne süren Şimşek, "Süt bolluğu oluşuyor, fiyat baskılanıyor. Üretici zarar edince damızlık ineklerini kesime gönderiyor. Birkaç yıl sonra süt arzı daralıyor ve bu kez fiyatlar hızla yükseliyor. Bugün de ne yazık ki yaşanan durum bu. Üretici kazanamıyor. Sanayici artan maliyet baskısı altında eziliyor. Tüketici ise süt ve süt ürünlerine her geçen gün daha pahalı ulaşabiliyor" diye konuştu.

TÜSEDAD: MESELE SADECE FİYAT DEĞİL

Tüm Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD) Başkanı Müslüm Doğru ise sektörde yaşanan sıkıntının bir çok nedeni olduğunu belirterek, "Üretimi etkileyen en önemli faktörlerden biri geçen yıl yaşanan şap hastalığı oldu. Şap nedeniyle ciddi buzağı kayıpları yaşandı. Hastalık nedeniyle birçok hayvan zamanında gebe kalamadı. Normalde doğum yapan bir hayvan yaklaşık dört ay içinde yeniden gebe bırakılabilirken, şap nedeniyle bu süre uzadı. Bunun sonucu olarak süt üretim döngüsü bozuldu ve verim düştü" dedi. Yaz sıcaklarının da süt üretimini önemli ölçüde etkilediğini belirterek sıcaklık stresinin hayvanlarda yüzde 15 ila 40 arasında süt verimi kaybına yol açabildiğine dikkat çeken Doğru, üretimde yaşanan daralmanın süt sanayisini de etkilemeye başladığını ifade etti.

PAZAR HAKİMİYETİ ZİNCİR MARKETLERDE

Sektörde zincir marketlerin hakimiyetinin her geçen gün arttığını ve zincir marketlerin süt ve süt ürünlerinde pazar payının yüzde 65'e kadar çıktığını vurgulayan Doğru, "Bu durum Türkiye'nin zengin peynir kültürünü de tehdit ediyor. Private label(market markalarının) yaygınlaşmasıyla birlikte birçok yöresel peynirin pazardaki görünürlüğü azalıyor. Ezine peyniri, Kars kaşarı ve yerel mandıraların ürettiği birçok geleneksel ürün giderek daha zor ulaşılır hale geliyor. Çözüm yıllardır tekrar eden bu döngünün kırılması ve sürdürülebilir üretim şartlarının oluşması" dedi.