İZBAŞ Başkanı Sevimli: Körfez’den kaçan yatırımın adresi oluruz

Menemen’deki İzmir Serbest Bölgesi son dönemde güçlü firmaların yatırımlarına ev sahipliği yaparak üretim gücünü artırıyor. Geçtiğimiz yıl ABD’li bir rüzgâr kanadı firmasının üretimini durdurması sonrası bölgede zor bir dönem yaşansa da bu ay içinde Alman Nordex firmasının, aynı fabrikayı kiralayarak üretime kaldığı yerden devam etmeye başlaması moralleri oldukça yükseltmiş durumda.

İzmir Serbest Bölgesi’ni işleten İZBAŞ (İzmir Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş.) Yönetim Kurulu Başkanı Eyüp Sevimli, kanat üretimi ile bölgeye binlerce yeni çalışan kazandırılacağını belirtiyor. Sevimli, bu yıl bölgede üretime geçecek 4 yatırımcının olduğunu da sözlerine ekliyor. Orta Doğu’daki savaşın bitmesini arzuladıklarını ifade eden Sevimli, savaş bitse bile Körfez ülkelerinin güvenli ülke imajının ciddi bir darbe aldığını, buradaki yatırımcıların alternatifinin Türkiye’deki serbest bölgeler olacağını vurgulayarak, “Şu an henüz kapımızı çalan yok. Ama kapımızı çalan ilk yatırımcıdan sonra ikincisinin hemen geleceğini düşünüyoruz” diyor.

İZBAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Eyüp Sevimli, bölgenin kuruluş sürecini, yatırımların durumunu, büyüme alanını, yol taleplerini ve sanayicinin taleplerini Tekreferans.com İmtiyaz Sahibi Erhan Gülenç ve Genel Yayın Yönetmeni Sinan Doğan’a anlattı.

İzmir Serbest Bölge’nin kuruluşu hakkında bilgi verebilir misiniz? Bölgeniz ne zaman ve kimler tarafından kuruldu?

Bölgemiz kooperatif olarak kuruldu. 1986’da Deri Organize Sanayi Bölgesi’nin kuruluşu gerçekleştirildi ama kooperatif devam etti. Kooperatifin altyapı inşaatı, katılımcıların oluşturulması, müteşebbis heyetin oluşumu gibi çalışmalar 1997 yılına kadar sürdü. Bölgenin kuruluşunda yer alan yöneticiler organize bölgenin serbest bölgeye dönüştürülmesinin avantajlarını dile getirince, 1997’de girişimler sonrası Bakanlar Kurulu kararı ile bölgemiz serbest bölge olarak ilan edildi. Serbest bölgenin deri sanayicilerine uygun olup olmadığı tartışıldı. Bunun etkileri yaşandı ve bugünlere gelindi. Bugün geldiğimiz noktada dericiler bölge içinde hemen hemen hiç yoklar. Buranın kuruluşunu dericiler yaptı, işletmeciliğini deri sanayicileri yapmaya devam ediyor. Çünkü bölge onların bölgesi. İZBAŞ bir anonim şirket. Şirketin ortakları da eski deri sanayicileri. Önemli olan bölge yatırımcılarına profesyonel hizmet verecek bir sistemi kurmaktı. O sistem bölgemizde kuruldu ki büyük şirketler ve yatırımcılar bizi seçtiler. Yöneticileri ve profesyonel kadroyu, sağlıklı bir altyapının ve gidişatın sigortası olarak gördüler. Bu güven yatırımları destekleyen bir unsur oldu.

İZBAŞ’TA 100 ÜRETİCİ FİRMA VAR

Şu an bölgede kaç fabrika faaliyet gösteriyor, kaç kişiye istihdam sağlanıyor?

Serbest bölgelerde sayı daha çok alınan ruhsat sayısına göre değerlendiriliyor. Bölgemizde 168 ruhsat sahibi firma var. 100 kadarı üretim yapıyor. Alım-satım ve kiralama ruhsatları da var. Üretim yapan tesislerin içinde 20 tanesi ciddi düzeyde istihdam sağlıyor. Bugün itibariyle bölgede 5 bin kişilik istihdam var.

Bölgenin önemli bir avantajının da o dönem deri sanayicilerinin üretimi için kurulmuş altyapı olduğunu biliyoruz. Bu konuda bilgi verebilir misiniz?

Bölgemizin altyapısının en önemli yatırımı, dericilerin büyük ihtiyacı olan arıtma tesisinin inşaatı ile başlandı. Bu bölge 1987’de yola çıktı. Önce altyapıya başlandı. Anahtarı 1993’te çevirdik. Biz buraya mecburen geldik. Yeşildere’de üretim yasaklandığı için belediye tarafından zorlanarak geldik. O dönem Türkiye’de önce altyapısı bitirilmiş, sonra fabrikaları kurulmuş hiçbir organize bölge yoktu. Biz buranın yollarını, parsel hafriyatlarını, elektrik altyapısını gerçekleştirdik. Günlük 8 bin 500 metreküplük arıtma tesisi kurduk. Bu miktar arıtma suyu dericiler tarafından tesise verilmeye başlandı. İkinci bir 8 bin 500 metreküplük tesis için çalışmalar devam ederken, 1998 yılında Rusya krizi yaşandı. Birden kapasiteler aşağıya indi. Şu an günlük 2 bin 500 metreküp gün kapasiteli arıtma tesisimiz çalışıyor. İstenen derecelerde atık suyu dışarı veriyor. Bu tesisimiz aralıksız çalışıyor. Bazen tesisin çalışmadığı ile ilgili iddialar gündeme gelebiliyor. Ama bir arıtma tesisi verimli çalışıyor ve istenen değerleri sağlıyorsa kapat-aç olmaz. Çünkü aynı çalışma verimini sağlayabilmesi ayları alır.

Deri sektöründe yeni bir canlanmadan söz etmek mümkün mü?

Deri sektörünün durumu, deriye karşı dünyadaki algı ve yeni malzemeler ile ilgili. Ben üniversiteden gelip baba mesleği olan dericiliği devam ettirme kararı aldığımda, derinin ayakkabılık kısmını seçmiştim. Babamdan devraldığım işi çocuklarıma ve sonra torunlarıma devredebilirim diye düşünmüştüm. Ayakkabı insanlığın başında varsa insan olduğu sürece hep var olacak diye fikir yürütmüştüm. Ayakkabılar da doğal olarak deriden olacaktı. Ama artık ayakkabılar deriden yapılmıyor. Bazı şeyler durunca onu geri döndürmek pek mümkün olmuyor. İş gelişme aşamasındayken emek gücünü yetiştirmek için okullar, çıraklık merkezleri kurmuştuk. Ama şu an deri konfeksiyoncu kalmadıysa nasıl yetiştireceksiniz?

YENİ KANAT YATIRIMI İLE BİNLERCE KİŞİYE İŞ SAĞLANACAK

Geçtiğimiz yıl ABD’li rüzgâr kanatları üreticisi TPI’da önce grev nedeniyle üretim durdu. Grev devam ederken firmanın iflas haberi geldi. Dolayısıyla fabrika kapandı. Şimdi Alman enerji devi Nordex’in bölgenizde kanat üretmek için üretime başladığını açıkladınız.  Bu süreçte neler yaşandı, bizi ve kamuoyunu yaşananlarla ilgili aydınlatabilir misiniz?

Geçtiğimiz Mart ayından bugüne gelişmeleri hep beraber izledik. Bildiğiniz gibi Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanı (YEKA) ihalelerinde yerli üretim şartının en önemli parçası kanat üretimi. Türbin ve diğer parçalar başka bir ülkede üretilebilir ama kanat dışarıdan getirildiği zaman devletin koyduğu yerlilik oranı şartını karşılamıyor. Ülke yönetiminin rüzgâr enerjisindeki hedefleri için yıllık bazda belli bir üretim gerekiyor. Kısa zamana kadar İzmir’de ciddi bir kanat üretimi gerçekleştiriliyordu. Şu an İzmir’in üretimi sıfırlandı. Şimdi yeniden üretim başlıyor. Nordex önemli bir rüzgâr santral üreticisi. Kanatlarını TPI’dan sağlıyordu. İşçilerin yaptığı grev esnasında ve sonucunda TPI’ın iflası ve İzmir’deki firmaya yansımasını da hep beraber gördük. En büyük müşterilerden biri olan Nordex’in sipariş bedellerini önceden ödemesine rağmen bu kanatları alamama durumu gündeme geldi. Zorlayan şartlar bir şeyi çözüm yoluna getiriyor. Dolayısıyla Nordex’in de bir takım arayışı oldu. Burada TPI’nın kiralamış olduğu binanın sahipleri ile Nordex arasında çeşitli görüşmeler oldu. Buranın sorunsuz olarak devralınması firma için önemliydi. Sorunlar yavaş yavaş çözüldü. Bir yerde Nordex açısından ‘Ben burada yatırımımı yapabilirim’ noktasına gelindi.

Bu yatırımla kaç kişiye istihdam sağlanacak?

Almanlar üretilmiş kanatları alıyorlardı. Kanat üretimi ayrı bir olay. Yetişmiş insan gücü yine aynı üretimi yapacak. İhtiyaçları olduğu kadarıyla başlayacaklar. Hem kanadı imal edip elleri daha kuvvetli olacak hem de iş imkanları daha fazla olacaktır.

BÖLGEYE 153 BİN METREKARE DAHA KATILIYOR

Bölgedeki başka yeni yatırımcılar var mı?

Çinli kompresör üreticisi Kaishan’ın bölgemizde 22 bin metrekare büyüklüğünde bir fabrika yatırımı var. Birkaç ay içinde üretime başlarlar. 2025 yılı içerisinde binasını yapan 4 tane daha yatırımcımız bulunuyor. Alpar Metal, dünyanın önde gelen otomotiv firmalarına alüminyum döküm üretimi yapıyor. Küçük deneme üretimlerine başladılar. Tamamen makinelerle çalışıyorlar ve her yerde olmayan enjeksiyon döküm makineleriyle çalışıyorlar. Gico Product Service firması da otomotive üretime yapıyor. Roll Nova Demir Çelik de bu yıl üretime başlıyor. Ayrıca Termokar inşaat çalışmalarına başladı.

Boş parseliniz var mı? Ayrıca bir de büyüme alanınız olduğunu biliyoruz. O süreç nasıl ilerliyor?

Biz yatırım için gelen firmalar için arsa oluşturup oluşturmayacağıma bakıyoruz. Deri fabrikaları kapandığı için boş arsalarımız var. Bunlar daha çok küçük arsalar. Birbirleriyle komşu olanlarını birleştirme olanaklarımız var. Daha önce satıcı olmayan yer sahipleri bile bu tür yatırımcılar olduğu zaman satıcı hale gelebiliyorlar. Bu şekilde 25-30 bin metrekare yerler oluşturabiliyor ve yatırımcılara sunabiliyoruz. İki yıl önce bize sınır komşusu olan 153 bin metrekarelik bir araziyi belediyeden satın aldık. Burayı serbest bölgemize dahil etme çalışmalarımız sürüyor.

Yanınıza bir serbest bölge daha kurulmasına izin verildi? Nasıl değerlendiriyorsunuz?

Daha önce yine bölgemize komşu 1 milyon 500 bin metrekare yer satılmıştı. Orası serbest bölge olarak ilan edildi. Onları geçmişte değerlendirdik. Zarfa koyup kenara bıraktık. Orada bir serbest bölge yok. İsmi var ama öyle bir serbest bölge yok. Oradaki herhangi bir çalışma da yok. Ama nasıl bir gelişme olur, benim bir fikrim yok. Biz başta ilgilendiğimizi gösterdik. Bir ihale yapıldı. İhaleye girdik ama dışında kaldık. Yeni bir şey gelişme olursa değerlendirilir. Şu an söylenecek bir şey yok. Keşke zamanında bölgemizin büyüme alanı olsaydı burası. Ben Ege Bölgesi Sanayi Odası’nda üç dönem yöneticilik yaptım. Sonuçta sanayiciyim. Ortaklarımızın hepsi sanayicilikten geldi. Kimse serbest bölge kurayım diye yola çıkmadı. Hepimiz üreten insanlarız. Bizim bakışımız bellidir. Sanayicilerin hepsi aynı gözlükten, üretim, yatırım ve istihdam gözlüğünden bakarlar. EBSO Meclisi’ne girdiğimde çalışanlarla birçok şeyi başaracağını, üretimin ve yatırımın kıymetli olduğuna inanan çok insan yoktur diye düşünüyordum. Ama orada kendime benzer insanları gördüm. Hep üretim açısından, yeni yatırımlar yapmaktan ve yeni yatırımdan hoşlanan insanlarla çalıştım. Bizim bakış açımız budur.

“TİCARET HACMİMİZ 600 MİLYON DOLARA DÜŞTÜ, TEKRAR ESKİ RAKAMLARI GÖRECEĞİZ”

Geçen yıl İZBAŞ’ın dış ticaret hacmi ne oldu?

Serbest bölgemizde son 5 yıldır ciddi bir büyüme trendi yakalamıştık. İşlem hacmi 150 milyon dolardan hızla 1 milyar 200 milyon dolara çıktı. Ancak geçen yıl 600 milyon dolara düştük. TPI’ın üretimini durdurmasıyla rakam hızla geriledi. Serbest bölgeler için önemli olan bölge içindeki büyük yatırımcıların işlerinin iyi gitmesidir. Bu şekilde üretim gücü, istihdam ve rakamlar artıyor. Bölgenin gücü katılımcıların gücü ile doğrudan ilgilidir. Bu sene üretime geçecek firmaların rakamları ve yeni kanat fabrikası ile bu rakamlar daha farklı noktalara gelecektir. Bu sene sonunda olmasa da önümüzdeki yıl yine 1 milyar dolardan yüksek rakamı yakalarız.

Serbest bölgelerde vergi mevzuatı açısından yakın zamanda bir değişiklik yapıldı. Bu sizi nasıl etkiledi?

Daha önce serbest bölgelerde istihdamda gelir vergisi alınmıyordu. O kaldırıldı ama yüzde 80 ihracat yapanlara bu destek devam ettirildi. Ayrıca serbest bölgelerin kendi aralarında ve serbest bölge içindeki ticarete bir vergi geldi. Türkiye’yle yapılan ticarete de vergi geldi. Firmalar kurumlar vergisine dahil edildi. Kısa süre önce çıkan Torba Yasa ile kaybedilen şey yeniden tamir edildi. Bölgenin içinde ve bölgeler arasında yapılan satışlara vergi kaldırıldı.

“SANAYİCİ VE İHRACATÇI TEŞVİK DEĞİL KUR İSTİKRARI İSTİYOR”

Orta Doğu’da 40 gün süren ve şu an ateşkesten dolayı ara verilen savaşın bölgeye yansıması nasıl oldu? Bu ortamda devletten teşvik ve benzeri beklentiniz var mı?

Her şeyden önce akaryakıt fiyatları arttı. En çok lojistik etkilendi. Bütün hayatımıza girmiş olan ambalaj, plastik sektörü çok ciddi olumsuz etkilendi. Ekonomi ve sanayi kelimelerinin bir arada kullanıldığı her yerde teşvik beklentisi olur. Fakat biz yıllar önce ‘Artık teşvik kelimesi konuşmayalım. Devletten bir şey beklemeden hareket edelim’ denilen bir süreçten geçmiştik. ‘Devletten size verecek bir şey yok. Verirse bunu bir yerden çıkarmak zorunda. Çünkü devletin gelire ihtiyacı var’ denmişti. Çalışana teşvik istiyorsanız bu vergi ile yine çıkacak. Kısırdöngüyü yaratmamalıyız. İhracatçının tek bir derdi var. O da döviz kurunun istikrarlı olmasıdır. İhracatçı düşük kur ile hiç ilgilenmez, kurun değişmemesiyle ilgilenir ama. Kur artışı enflasyona göre olmalı. İhracatçı o zaman dengede gidebilir.

Size göre savaş nedeniyle ekonomi programında bir revizyona ihtiyaç var mı?

Savaşın etkileri kalıcı ateşkes olduğu zaman başka türlü, savaş devam ettiği zaman başka türlü olacak. Öngörüler ve beklentiler değişirse, hedefler ve planlama da ona göre değişmelidir. Savaş dolayısıyla ekonomik durgunluk ve yatırım ikliminin değişmesi söz konusu ise rakamları yeniden yazmak gerekir.

KÖRFEZ ÜLKELERİNDEN YATIRIMCI BEKLENTİSİ

Ekonomi yönetiminin savaş bölgesindeki ülkelerden yatırımcıyı Türkiye’ye çekmek için bazı hazırlıklar içinde olduğu basına yansıdı. Bu konuda ekonomi yönetiminden de acıkmalar geldi. Körfez’den ülkemize gelecek yatırımlar, bölgenizi nasıl etkiler?

Bu söylediğiniz Körfez ülkeleri zaten serbest bölge gibi çalışan ülkeler. Bu ülkeleri serbest bölge olarak kullananların başında İran geliyordu. Birleşik Arap Emirlikleri tamamen serbest bir bölgenin avantajına sahipti. Ayrıca bu ülkeler içinde çok iyi çalışan serbest bölgeler vardı. Oradaki güven ortamının çok ciddi ölçüde zedelendiğini düşünüyorum. Yatırımcılar ‘koruyucu kalkanımız gitti’ diye düşüneceklerdir. Türkiye’deki serbest bölgeler o bölgelerin alternatifidir. Oradan bir kaçış olursa mutlaka buraya bir katılım olacaktır. Şu an henüz kapımızı çalan yok. Ama kapımızı çalan ilk yatırımcıdan sonra ikincisinin hemen geleceğini düşünüyoruz.

İzmir’in kuzeyi son dönemde sanayi ve konut açısından hızla gelişiyor. Bölgenizin ulaşım problemi ne düzeyde, bu konuda talepleriniz nedir?

Bölgemiz sadece Menemen’in değil İzmir’in en çok gelişen bölgelerinden biri oldu. Seyrek adeta şehirleşti, nüfus artıyor. Özel okullar, Bakırçay Üniversitesi kampüsü ve yerleşim yerleri var. Bugün Ulaştırma ve Altyapı Bakanımız olan Sayın Abdulkadir Uraloğlu, daha önce Karayolları 2. Bölge Müdürümüzdü. Sayın Bakanımız burada görev yaptığı için konuyu çok iyi biliyor. Kendisinin bölge müdürü olduğu zaman Ulukent’ten çıkan yolun başlangıcı da bitişi de köy yolundan çıkarılıp Karayolları’nın sorumluluk sahasına eklenmişti. Dolayısıyla Bakanlığımızdan beklentimiz yolumuzun genişletilmesi ve duble yola çıkarılması yönünde. Taleplerimizi ve önerilerimizi dosya halinde başta İzmir Valiliği olmak üzere ilgili tüm kurumlara sunmuş durumdayız.